Wybuchy złości stają się mniej gwałtowne z każdym rokiem życia

Chociaż starsze dzieci nadal biją się, kopią, popychają, dokuczają, poszturchują, rzucają kamieniami i znęcają się nad innymi, to jednak stopniowo formy ich reakcji stają się mniej agresywne i mniej szkodliwe społecznie. Formy ataku werbalnego, jak na przykład przezywanie, ośmieszanie, sarkastyczne uwagi, przeklinanie, chwalenie się, wygrażanie, szorstkość albo niegrzeczność oraz zuchwalstwo, stopniowo zastępują formy ataku czynnego. Kiedy starsze dziecko złości się na kolegę, wyłącza go ze swojej grupy i nie chce z nim rozmawiać. Przedmiotem złości starszego dziecka mogą być zwierzęta, młodsze dzieci i koledzy do których jest uprzedzone, a nawet ich rodzice i krewni. Odmawia wówczas wykonania poleceń, a jeśli jest zmuszane, robi to jak najgorzej. Dla niektórych dzieci przeżywanie złości jest uczuciem przykrym: są one posępne, gniewają się na siebie lub litują nad sobą, grożą ucieczką, a nawet w napadzie złości zadają sobie ból fizyczny. Z tego wynika, że formy wyrażania złości u starszych dzieci są bardziej różnorodne niż u młodszych (Osborne, 1937: Gesell i lig, 1946: 1949 Frenkel-Brunswig, 1948: Merry i Merry, 1950: Horney, 1951: Garrsison, 1952: Jersild, 1954, 1954a: Breckenridge i Vincent, 1955).

Ponieważ częste złoszczenie się szybko przechodzi w nawyk, należy oczywiście unikać w miarę możności sytuacji wywołujących złość. Dziecko musi wiedzieć, kiedy może się złościć, a kiedy nie. Toteż wychowanie w tym zakresie polega raczej na kierowaniu złości na społecznie dopuszczalne tory, niż na tłumieniu jej. Zbyt częste hamowanie złości u dziecka, jeśli nie będzie ono miało ujścia dla nadmiaru swojej energii, może odbić się niekorzystnie na jego rozwijającej się osobowości. W jaki sposób dziecko będzie reagowało na różne formy frustracji, to będzie zależało od jego wieku i doświadczeń związanych z sytuacjami, które wywoływały złość. Niektóre dzieci są agresywne i pewne siebie, inne wycofują się i są niepewne. Jedne litują się nad sobą, a inne są negatywnie ustosunkowane do wszystkiego, krzyczą i sprzeciwiają się (Frederiksen, 1942: Seachore i Bavelas, 1942: Sargent, 1945: Symonds, 1949: Merry i Merry, 1950: Jersild, 1954, 1954a).

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>