Rozwój uczuć

Uczucia odgrywają ważną rolą w życiu dziecka. Nie tylko zabarwiają każde jego doświadczenie i służą za motowy działania, ale są również w pewnym stopniu przeszkodą w jego rozwoju. Uczucia mogą wpływać bardzo hamująco na rozwój fizyczny dziecka, zwłaszcza kiedy są one silne i częste. Wpływ uczuć na zaburzenia systemu trawiennego i sen poważnie osłabia prawidłowość rozwoju fizycznego. Napięcia uczuciowe osłabiają pracę szkolną dziecka, gdyż powodują one niemożność skupienia uwagi. Powstają trudności w nauce czytania, które są częstsze wśród dzieci skłonnych do napięć emocjonalnych.

Zbyt częste i zbyt intensywne wybuchy uczuciowe utrudniają społeczne przystosowanie się dziecka. Dziecko słabiej przystosowane społecznie będzie częściej doznawało uczuć przykrych oraz poczucia niższości, co jeszcze bardziej pogłębi istniejące już napięcia emocjonalne. To wszystko stanowi przeszkodę w rozwoju pojęcia własnego „ja” i pozostawia długotrwałe ślady na rozwijającej się osobowości dziecka. W jaki sposób dziecko przystosuje się lub nie przystosuje do życia, to będzie zależało w dużym stopniu od jego przeżyć emocjonalnych w okresie dziecięcym. Wspomnienia dorosłych, dotyczące ich przykrych albo przyjemnych przeżyć, ujawniły, jak intensywne były te przeżycia emocjonalne i jak długotrwałe skutki pozostawiły one w psychice dziecka (Dudycha i Dudycha, 1933, 1941: Child, 1940: Thomson i Wit- ryol, 1948: Wall, 1948: Barschak, 1951: Buhler, 1952: Jersild, 1954). To, czy uczucia będą wpływać hamująco lub pobudzająco na rozwój dziecka, zależy zarówno od ich intensywności, jak i od ich rodzaju. Niektóre uczucia, a zwłaszcza strach, złość lub zazdrość, określane jako uczucia przykre, hamują rozwój dziecka. Natomiast uczucia określane jako przyjemne, jak miłość, radość, szczęście, ciekawość są nie tylko pomocne, ale również istotne dla normalnego rozwoju dziecka. Dziecko pozbawione bodźców wywołujących ciekawość albo hamowane w dążeniu do zaspokojenia ciekawości, która wyraża się w bezpośrednich badaniach lub w stawianiu pytań, nie osiągnie poziomu umysłowego, odpowiadającego jego zdolnościom. Podobnie brak możliwości przeżywania uczuć szczęścia i radości może wypaczyć prawidłowy rozwój osobowości dziecka. Najpoważniejszy i najbardziej szkodliwy dla dziecka jest brak uczuć miłości. Jersild (1952) komentuje to następująco „Przyjemnie jest być kochanym, gdyż daje to dużo dobrego”. Nieprzeżywanie uczuć miłości przez niemowlęta i małe dzieci wychowane w sierocińcach powoduje opóźnienie ich normalnego rozwoju fizycznego, opóźnia rozwój mowy i poważnie wpływa na rozwój ich osobowości (Skeels i inni, 1938: Goldfarb, 1943, 1945: Bakwin, 1949: Spitz, 1949: McCarthy, 1953: Jersild, 1954). Rysunek 34 wskazuje, jakie skutki pozostawia na dziecku pozbawienie go uczuć. Dzieci nie otaczane miłością przez dłuższy okres czasu mogą nawet myśleć o samobójstwie. Samobójstwo popełnione w okresie dziecięcym ma charakter impulsywny i spowodowane jest chęcią ukarania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za pozbawienie dziecka miłości, albo też spowodowane jest poczuciem winy i pragnieniem ukarania siebie (Despert, 1952). ‚

Skutki, jakie pozostawia na rozwoju emocjonalnym pozbawienie dziecka miłości, są bardzo poważne. Małe dziecko wychowane w takiej  atmosferze staje się niezrównoważone (Goldfarb, 1943). Jest ono obojętne, spokojne, nie reaguje na uśmiech i zabawianie przez innych. Ma ono okresowe napady złego humoru, kopie i krzyczy, aby w ten sposób skierować na siebie uwagę dorosłych. Na ogół sprawia ono wrażenie dziecka nieszczęśliwego (Bakwin, 1949). Pozbawienie dziecka dodatnich przeżyć emocjonalnych w końcu pierwszego roku życia może wywołać u niego stan przypominający depresję dorosłego. Przejawy uczuć nieprzyjemnych silnie wzrastają i pojawia się obawa przypominająca panikę. Niemowlęta mogą wtedy krzyczeć godzinami. Jeżeli dostarczy się dziecku dodatnich przeżyć uczuciowych, przywróci się szybko jego normalny rozwój. Odnosi się to do tych przypadków, kiedy oddzielenie dziecka od rodziców lub innych osób darzących je miłością trwa nie dłużej niż trzy miesiące. Jeżeli rozłąka trwa ponad pięć miesięcy, ponowne przywrócenie normalnych stosunków emocjonalnych nie przyczyni się do szybkiej poprawy, jednakże zahamowanie rozwoju przebiegać będzie wolniej.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>